Làm sao để không bị “ép tăng ca” quá quy định?

Làm sao để không bị “ép tăng ca” quá quy định?

Trong nhiều nhà máy, việc tăng ca đã trở thành “chuyện thường ngày”. Tuy nhiên, không ít công nhân rơi vào cảnh bị ép làm thêm giờ, không được quyền lựa chọn, thậm chí không được trả lương xứng đáng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, đời sống cá nhân mà còn là vi phạm pháp luật lao động. Để tự bảo vệ mình, người lao động cần hiểu rõ luật, quyền và các bước hành động đúng đắn.

1. Hiểu đúng khái niệm "ép tăng ca" và quyền từ hối hợp pháp

“Ép tăng ca” là khi người sử dụng lao động bắt buộc người lao động làm thêm mà không có sự đồng ý, hoặc vượt quá giới hạn thời gian làm thêm do pháp luật quy định.

Theo Điều 107, Bộ luật Lao động 2019, việc làm thêm giờ chỉ hợp pháp khi:

- Có sự đồng ý tự nguyện của người lao động.

- Tổng số giờ làm thêm không vượt quá 40 giờ/tháng và 200 giờ/năm (tối đa 300 giờ với một số ngành đặc thù).

- Mỗi ngày làm việc không quá 12 tiếng, bao gồm cả giờ làm thêm.

Như vậy, nếu bạn không đồng ý tăng ca, hoặc công ty yêu cầu làm quá giới hạn trên, bạn hoàn toàn có quyền từ chối. Mọi hành vi đe dọa, trừ lương, ép buộc người lao động tăng ca là trái luật và có thể bị xử phạt.

2. Hiểu rõ chế độ tiền lương khi làm thêm

Luật quy định rõ ràng mức trả cho giờ làm thêm:

- Ngày thường: Ít nhất 150% lương giờ làm việc bình thường.

- Ngày lễ, Tết: 200% (chưa tính lương ngày lễ).

Trong thực tế, nhiều công ty cố tình không trả đúng hoặc gộp tiền tăng ca vào “phụ cấp”, khiến công nhân mất quyền lợi. Người lao động nên giữ bảng lương, bảng chấm công, biên bản làm thêm giờ để có bằng chứng nếu cần khiếu nại.

3. Khi bị ép tăng ca, cần làm gì?

Nếu gặp tình trạng bị ép buộc làm thêm:

- Bước 1: Trao đổi trực tiếp, lịch sự với quản lý hoặc tổ trưởng để thể hiện quan điểm rõ ràng: “Em không thể tăng ca hôm nay, em xin phép được nghỉ theo đúng giờ làm việc quy định".

- Bước 2: Nếu bị gây áp lực hoặc đe dọa, hãy ghi lại bằng chứng: tin nhắn, bảng chấm công, video, lời yêu cầu bằng miệng.

Bước 3: Báo cáo sự việc đến Ban chấp hành công đoàn hoặc phòng nhân sự.

4. Vai trò cua công đoàn - "tấm lá chắn" bảo vệ người lao động

Công đoàn là tổ chức đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người lao động. Khi bị ép tăng ca, người lao động không đơn độc.

Công đoàn có thể:

- Làm việc trực tiếp với chủ sử dụng lao động để yêu cầu tuân thủ quy định.

- Hỗ trợ tư vấn pháp lý, hướng dẫn khiếu nại.

- Tổ chức đối thoại định kỳ để phản ánh tình hình làm thêm giờ.

- Khi cần thiết, công đoàn cấp trên có thể can thiệp, yêu cầu thanh tra tại doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để công đoàn phát huy hiệu quả, người lao động cần chủ động phản ánh, không nên im lặng hoặc chấp nhận vì sợ bị trừ lương, mất việc.

5. Giữ sức khỏe và cân bằng cuộc sống

Làm thêm giờ liên tục không chỉ mệt mỏi mà còn ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe, đặc biệt với công nhân nữ hoặc người làm việc trong môi trường độc hại. Nhiều nghiên cứu cho thấy, làm việc quá 10 giờ/ngày làm tăng nguy cơ tai nạn lao động, stress và suy giảm khả năng tập trung.

Vì vậy, khi cảm thấy quá tải, người lao động nên:

- Trao đổi sớm với tổ trưởng hoặc nhân sự để điều chỉnh lịch tăng ca.

- Tận dụng thời gian nghỉ giữa ca, ăn uống đủ chất và ngủ đủ giấc.

- Tham gia các hoạt động công đoàn, nơi nhiều người cùng chia sẻ khó khăn và được hỗ trợ tâm lý.

Việc tăng ca là cần thiết trong một số thời điểm, nhưng phải dựa trên sự đồng thuận và tuân thủ pháp luật. Hiểu luật, dám nói “không” khi bị ép buộc, và biết cách nhờ công đoàn hỗ trợ, đó là cách người lao động bảo vệ mình và tạo ra môi trường làm việc công bằng, nhân văn hơn.